Độc đáo nhà trình tường của người Hà Nhì

Có nhiều dân tộc ít người sinh sống như dân tộc H'mông, Tày, Nùng, Dao... Sapa có nhiều nền văn hóa phong phú, độc đáo. Mỗi dân tộc lại có những phong tục riêng và sự khác nhau đầu tiên là cách làm nhà của dân tộc đó. Người Hà Nhì có nhà trình tường khá độc đáo, cùng chúng tôi tìm hiều về nhà trình tường của người Hà Nhì nhé.

>>>Tham khảo: tour du lịch sapa giá rẻ

Những ngôi nhà trình tường làm bằng đất mát mẻ vào mùa đông, ấm áp vào mùa hè luôn tạo nên một nét kiến trúc nhà ở độc đáo của đồng bào dân tộc Hà Nhì trên vùng núi cao các tỉnh phía Bắc.
Đồng bào Hà Nhì thường sinh sống trên những vùng núi cao, khí hậu khắc nghiệt. Chính vì thế, để sống chung với thiên nhiên, họ đã tạo ra những ngôi nhà trình tường độc đáo, ấm cúng. Theo phong tục của họ, trước khi làm nhà trình tường, các gia đình xem ngày giờ tốt, chọn miếng đất bằng phẳng và thực hiện nghi lễ khởi công nhà. Đây là nghi lễ rất đơn giản nhưng lại có ý nghĩa. Trước giờ đào móng, gia chủ nhà thả 3 hạt thóc xuống nền nhà tượng trưng cho con người (con đàn cháu đống), chăn nuôi (đầy đàn), hạt thóc (được mùa). Sau 3 giờ làm lễ, đồng bào bắt đầu đào móng độ sâu khoảng 1m, xếp đá để tránh ẩm ướt và có độ bền.

>>>Xem thêm: Lễ Tết nhảy của người Dao đỏ
Bà con Hà Nhì luôn chọn loại đất núi có độ kết dính cao. Hướng nhà bao giờ cũng tựa lưng vào đồi và hướng về thung lũng. Bởi theo cách nghĩ của người Hà Nhì, với hướng nhà đó, của cải trong nhà bao giờ cũng đầy đặn, tốt lành. Nếu hướng nhà quay vào khe thì sẽ không tốt cho gia chủ.

Nhà trình tường là loại nhà phổ biến của một số dân tộc ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, nhà trình tường của dân tộc Hà Nhì lại có những nét độc đáo riêng, với kỹ thuật ghép đá làm phần móng và kè chân tường, kỹ thuật trình tường bằng đất, kỹ thuật ráp nối bộ khung nhà bằng gỗ, 4 mái hình thang cân, lợp gianh tạo thành hình chóp nhọn. Nhà có phần nền đất, phần sàn gỗ và sàn gác để thích ứng với điều kiện môi trường và khí hậu.

Để làm được một ngôi nhà vững chãi, bền lâu thì người Hà Nhì luôn tỉ mẩn trong giai đoạn làm móng nhà. Trước tiên, họ chọn loại đá núi bằng phẳng đem về đặt móng nhà. Móng nhà được đào sâu khoảng hai gang tay rồi kè bằng đá kết hợp với chất kết dính là đất trộn nhuyễn lên cao hơn mặt sân khoảng hai gang tay.

Tường nhà được người hà Nhì làm đất được chế tạo đủ độ ẩm và đầm lèn chặt. Với những khuôn ván gỗ được nẹp chắc chắn, họ đổ đất vào rồi cầm chày gỗ giã đến khi nào đất kết dính chắc lại với nhau. Hết lượt tầng thứ nhất tiếp lượt tầng thứ 2, thứ 3, mỗi lượt tầng ván khuôn cao cỡ 40 cm. Thường mỗi ngôi nhà làm cao 5-6 lượt tầng ván khuôn là đủ. Với sự khéo léo, điêu luyện của đôi tay cùng sức mạnh của mình, những bức tường phía ngoài dần hiện lên một cách chắc chắn, vững chải, phẳng phiu, các góc tường - cửa đi - cửa sổ sắc nét. Người Hà Nhì dùng cỏ gianh để lợp mái, họ dùng nguyên cả bó gianh để rải ra từng lớp, phần gốc quay xuống dưới rồi dùng nẹp để cố định các bó gianh lại với nhau.
Ngôi nhà của người Hà Nhì thường có từ 3 đến 4 ô cửa nhỏ, những ô cửa này chủ yếu mở ra để thông gió và lấy ánh sáng. Bên trong nhà bố trí phòng ngủ của bố mẹ, khu vực tiếp khách, tại phần hành lang thường đặt giường dành cho khách và con trai chưa vợ trong gia đình, bếp lò cũng được đặt trong nhà và có khoảng trống không gian để làm chỗ ăn cơm khi đông khách tour du lịch sapa 3 ngày 2 đêm

Với người Hà Nhì, những ngôi nhà trình tường không hiện đại, đồ sộ nhưng nó mang được nét đẹp hoang sơ của núi rừng, thích hợp với cuộc sống, với khí hậu khắc nghiệt trên những vùng núi cao của họ. Nhà trình tường là nét đặc trưng riêng của nền văn hóa người Hà Nhì, nếu có cơ hội đến Sapa bạn hãy đi khám phá những ngôi nhà độc đáo của người Hà Nhì nhé.

Nguồn: Sưu tầm

Xem tiếp

Lễ Tết nhảy của người Dao đỏ

Sapa có nhiều lễ hội của các dân tộc Sapa, những lễ hội ở đây đều rất đặc sắc và mang nhiều ý nghĩa. Lễ hôi Tết nhảy là một lễ hội lướn được nhiểu người biết đến diễn ra vào dịp đầu năm mới ( mùng 1 và mùng 2 tết âm lịch hàng năm)

Lễ hội Tết nhảy – một hình thức sinh hoạt văn hóa độc đáo của người Dao đỏ ở Tả Van. Lễ hội này giàu bản sắc, độc đáo, đậm đà tính nhân văn trong đó bao gồm các loại hình nghệ thuật dân gian, nghệ thuật nhảy múa, nghệ thuật âm nhạc và nghệ thuật ngôn từ, kể về sự tích dòng họ, công lao tổ tiên đến nghệ thuật tạo hình với các loại tranh thờ, tranh cắt giấy, điêu khắc tượng gỗ… 

Khoảng cuối giờ Thìn đến giờ Dậu (khoảng 5 tiếng đồng hồ) ngày mùng một và mùng hai Tết âm lịch hằng năm, hội sẽ được tổ chức duy nhất tại nhà ông trưởng họ bản Tà Phìn, huyện Sapa. Xem thêm: du lịch sapa 3 ngày 2 đêm

Một tốp thanh niên sẽ lần lượt trình diễn 14 điệu nhảy để dẫn đường, bắc cầu đưa đón tổ tiên, thần linh về “ăn” Tết. Để chào bố mẹ, tổ tiên đã khuất, họ nhảy bằng một chân, cúi đầu, giơ cao ngón tay trỏ; Để mời tiên nương, tiểu nữ giáng trần, điệu nhảy mô phỏng cánh chim cò sải cánh bay xa, rồi dáo dác tìm chỗ đậu lại; Điệu nhảy mời thần linh “ăn” Tết được là những nhịp bước khoan thai và uy lực của loài hổ…

Tốp nam thanh niên Dao Đỏ nhảy theo sự hướng dẫn của thầy cả.

>>>Xem thêm: Đi chợ Cán Cấu ở Sapa

Kết thúc các điệu nhảy mở đường, cả dòng họ tiến hành điệu nhảy rước tượng tổ tiên. Tượng tổ tiên là tác phẩm điêu khắc độc đáo của người Dao đỏ. Tượng được chạm khắc đẹp với nét hoa văn trang phục thời cổ xưa, dài khoảng 25 cm, đường kính thân 5 cm, bàn tay phải của tượng có cầm thẻ bài ghi rõ tên ông tổ.

Ngày thường tượng được bọc kín bằng vải trắng. Đến ngày Tết, con cháu rước tượng xuống làm lễ tắm gội, thay khăn choàng mới. Nước tắm cho tượng được nầu từ lá thơm rất cầu kỳ, thể hiện. Sau lễ tắm gội cho tượng tổ tiên, con cháu tổ chức các điệu nhảy dâng gà, xôi và lễ vật. Thầy cả và 3 thanh niên tay cầm con gà trống sống, nhảy theo điệu dâng gà, có động tác rước gà lên đầu, có động tác vác gà qua hai vai, rồi vừa nhảy múa vừa vặt đầu gà làm thịt… Kết thúc là điệu nhảy múa cờ.

Trong Tết nhảy, người Dao đỏ còn hát các điệu hát nói về công lao của đấng tổ tiên, sự tích dòng họ, các sinh hoạt cấy trồng, dệt vải, să. Nếu có dịp đi tour Sapa giá rẻ vào đầu năm thì bạn hãy tham gia lễ Tết nhảy độc đáo đặc sắc này nhé. Chúc bạn du lịch vui vẻ.

Nguồn: Tổng hợp

Xem tiếp

Tìm hiểu về nghề làm ngói của người Pa Dí ở Mường Khương

Người Pa Dí ở Mường Khương có nghề làm ngói truyền thống từ lâu đời và ngói của người Pa Dí có chất lượng rất tốt được nhiều người biết đến.
Theo những người già trong làng kể lại, trước đây nghề làm ngói của người Pa Dí phát triển rất mạnh ở một số làng bản như: Lũng Pâu, Dì Thàng, Cốc Mù của xã Tung Chung Phố; thôn Sa Pả 9, 10, 11 của thị trấn Mường Khương. Vào lúc nông nhàn, sau khi các gia đình đã thu hoạch xong, đây cũng là khoảng thời gian mùa khô, các hộ gia đình làm nghề lại tất bật với công việc sửa sang dụng cụ, sửa lại lò để chuẩn bị cho một mùa nghề mới.



Công đoạn làm đất, tạo khuôn.

Sản phẩm ngói âm dương của người Pa Dí được làm theo phương thức thủ công là chính, nhưng đã đạt đến trình độ kỹ thuật cao từ cách chọn đất, nhào nặn và trộn các loại đất, kỹ thuật nung đốt, bởi vậy mà các sản phẩm ngói của người Pa Dí làm ra có độ bền cao, màu đỏ thẫm, đặc biệt là có độ phẳng và khít rất cao. Kỹ thuật có được phần lớn dựa trên những kinh nghiệm mà những người thợ đúc kết được và truyền lại cho các thế hệ sau. Để tạo chất lượng cho sản phẩm có độ bền, dẻo, không bị vênh thì ngay từ khâu chọn đất phải được người thợ chú trọng, lựa chọn rất kỹ, bởi nguyên liệu luôn có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của sản phẩm nên họ phải chọn những loại đất có độ dẻo cao. Người Pa Dí thường sử dụng loại đất đồi màu đỏ hoặc nâu sẫm, không lẫn sỏi, đá, sau đó mang về băm nhỏ, ngâm nước qua đêm cho ngấu rồi dùng trâu quần nhuyễn. Đất được đắp thành đống tròn, ủ cho thật dẻo trước khi tạo hình ngói. Để tạo hình dáng cho viên ngói, người Pa Dí sử dụng loại khuôn gỗ "goa thung" hình trụ cao gấp đôi viên ngói và đường kính khoảng 40 cm. Khuôn gỗ được đặt lên một chiếc bàn xoay do người thợ tự chế tạo. Khác với làm gạch, làm ngói rất coi trọng khâu nhào nguyên liệu, đất phải được nhào nhiều cho thật nhuyễn, sau đó đắp ủ thành từng đống nhỏ, khi nào đóng, họ xẻ từng ít ra nhào lại rồi đắp thành một khối hình chữ nhật, có chiều rộng vừa với chiều cao của khuôn gỗ, chiều dài thì tùy ý. Khi làm ngói, người thợ dùng một loại kéo do mình tự chế tác, cắt đất thành những lớp mỏng có độ dày bằng nhau, sau đó mang cuốn vòng quanh vòng khuôn rồi đặt lên bàn xoay cho đất thật mịn. Sau khi ra khuôn, sản phẩm ngói mộc sẽ có kiểu dáng là một hình trụ tròn, họ đem phơi khô rồi dùng tay tách ra thành từng viên. Mỗi lần ra khuôn sẽ tạo được tám viên ngói mộc, sau đó xếp thành từng hàng để chuẩn bị cho vào lò nung.Tham khảo thêm tour du lich Sapa 2 ngay 1 dem



Ra khuôn và phơi ngói mộc.

Lò nung là một khâu rất quan trọng trong quy trình sản xuất ngói của người Pa Dí, họ thường chọn những khu vực có địa hình cao ráo, thuận tiện cho việc vận chuyển ngói vào lò. Sau đó, họ dùng búa chim, cuốc khoét sâu vào trong qủa đồi tạo thành một chiếc lò nung hình vòm, có chiều rộng từ 3 - 5 m, chiều cao từ 5 - 6 mét. Phía trước là cửa ra vào, phía trên đỉnh khoét một lỗ tròn để thông hơi trong quá trình nung. Bên trong lò, làm thành các rãnh bằng đất để đưa củi vào, khi nung hơi lửa bén theo các rãnh lên. Cửa lò thường được làm theo hướng gió để thuận lợi trong quá trình đốt. Với cách làm âm nằm trong quả đồi nên khi nung lò sẽ luôn đạt được mức nhiệt độ cao cố định, đây là cách nung các loại đất gốm mà các dân tộc vùng cao hay làm. Trước đây, người Pa Dí thường sử dụng củi than gỗ để nung ngói, họ chọn những loại gỗ tốt, chẻ hoặc cắt ra thành từng khúc ngắn để làm củi đốt. Trong thời gian nung ngói, người thợ luôn phải túc trực bên lò để điều chỉnh ngọn lửa và nhiệt độ sao cho vừa đủ với từng giai đoạn, nếu để lửa cháy to, nhiệt độ trong lò cao sẽ làm cho ngói bị phồng, vênh, bởi vậy, người thợ luôn phải điều chỉnh lửa cháy sao cho vừa đủ để đảm bảo sản phẩm ra lò đạt chất lượng tốt nhất. Những người đốt lò thường là những người thợ đã dạn dày kinh nghiệm, nắm được đặc tính của đất và nhìn vào ngọn lửa là đoán được nhiệt độ trong lò để có sự điều chỉnh phù hợp. Quá trình nung đốt diễn ra suốt ba ngày, ba đêm liên tục, sau đó dùng gạch hoặc đất trát kín cửa lò lại, để một thời gian cho lò nguội rồi ra lò.Tham khảo thêm du lich Sapa 3 ngay 4 dem đển khám phá Sapa kì thú.



Đưa ngói vào lò nung.

>>>Xem thêm: Tham quan và khám phá bản Dền ở Sapa

Trước đây, người Pa Dí thường sử dụng loại nguyên liệu ngói âm dương do mình tự làm để lợp mái nhà, loại ngói này rất bền và mát. Tuy nhiên, trong nhiều năm trở lại đây, nghề làm ngói của người Pa Dí cũng như một số ngành nghề thủ công truyền thống khác của đồng bào vùng cao như: nghề dệt vải thổ cẩm, nghề thêu, chạm khắc bạc... đang có nguy cơ mai một. Do phần lớn các ngành nghề đều làm theo phương thức thủ công, với quy mô nhỏ lẻ, có chi phí giá thành cao dẫn tới các sản phẩm thủ công truyền thống sản xuất ra không cạnh tranh được với các sản phẩm được sản xuất theo dây chuyền công nghiệp. Bởi vậy, mà nghề làm ngói của người Pa Dí ở đây ngày càng bị co hẹp và đến nay chỉ còn lại trong những ký ức của người già và trên những dấu ấn rêu phong của những nền lò nung trước đây còn sót lại. Những người đã gắn bó với nghề cũng cố giữ lại một số dụng cụ để nhắc nhở con cháu về nghề truyền thống của ông cha với một niềm hi vọng một ngày nào đó, vốn nghề truyền thống này lại được khôi phục và phát triển trở lại.

Hi vọng nghề làm ngói này của người Pa Dí sẽ được gìn giữ lâu dài và ngói này sẽ ngày càng có thương hiệu mạnh hơn nữa. Nếu du lịch Sapa bạn hãy ghé thăm làng nghề để biết được cách làm ngói độc đáo thú vị của người Pa Dí nhé.

Nguồn: Sưu tầm

Xem tiếp